Ξεκινήστε την περιήγησή σας από την κεντρική πλατεία της πόλης, μπροστά από το χαρακτηριστικό διοικητικό κτίριο, την Περιφέρεια. Πίσω από το κτίριο, απλώνεται το εμπορικό κέντρο, τα καταστήματα του οποίου προσφέρουν μια σειρά από επιλογές. Στη διαδρομή, συναντά κανείς μικρούς πολιτιστικούς θησαυρούς και αρχιτεκτονικά μνημεία όπως το Λαογραφικό Μουσείο της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, το κτίριο του Ταχυδρομείου, τη Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη, την πρώην Παπαζόγλειο Υφαντική Σχολή, την πρώην Καπλάνειο Σχολή και το αρχοντικό Πυρσινέλλα. Επισκεφθείτε επίσης τη Δημοτική Πινακοθήκη, ένα σημαντικό πολιτιστικό κύτταρο της πόλης.
Πριν αφήσετε το κέντρο, κάντε μια στάση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων. Ένα κτίριο-δημιούργημα του σπουδαίου αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, το οποίο φιλοξενείται στο πάρκο «Λιθαρίτσια». Τα εκθέματα καλύπτουν μια μεγάλη χρονική περίοδο, από την πρώτη εμφάνιση του ανθρώπου στην Ήπειρο, κατά την Κατώτερη Παλαιολιθική εποχή πριν από 250.000 χρόνια, έως και τη δύση της όψιμης αρχαιότητας κατά τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους (3ος αι. μ.Χ.). Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα ευρήματα από το ιερό της Δωδώνης τα οποία εκτίθενται σε μια αίθουσα αφιερωμένη αποκλειστικά σε ένα από τα σπουδαιότερα μαντεία του ελληνικού κόσμου. Η νέα μόνιμη έκθεση διατηρεί την πανηπειρωτική διάσταση της παλαιάς, όπως την είχε, δηλαδή, εμπνευστεί η πρώτη Διευθύντρια του ΑΜΙ Ιουλία Βοκοτοπούλου. Περιλαμβάνει περίπου 3.000 αρχαιολογικά ευρήματα από όλη την Ήπειρο. Η διάρθρωσή της βασίζεται σε τρεις άξονες: ένα χρονολογικό, ένα γεωγραφικό και ένα θεματικό. Συμπλεκόμενοι οι άξονες αυτοί διατρέχουν τη μουσειολογική ροή επιχειρώντας να αναδείξουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία και πορεία της περιοχής κατά την αρχαιότητα.
Στα «Λιθαρίτσια», μπορείτε να απολαύσετε από ψηλά μέρος του ιστορικού κέντρου και της λίμνης και λίγο πιο δίπλα, μπορείτε να δείτε το τζαμί και τους μεντρεσέδες του Βελή Πασά αλλά και το τζαμί της Καλούτσιανης, στον μιναρέ του οποίου, αν είστε τυχεροί, θα δείτε κάποιον πελαργό να ξαποσταίνει.
Μια βόλτα στο ιστορικό κέντρο και τη λίμνη...
Το ιστορικό κέντρο, στο «μέτωπο» της πόλης προς τη λίμνη, αξίζει αν έχετε διάθεση να περιπλανηθείτε. Ξεκινήστε αυτή τη βόλτα από το Ρολόι της πλατείας (1905), απέναντι από το Δημαρχείο. Κατεβαίνοντας τον κεντρικό δρόμο θα βρείτε χρυσοχοεία και καταστήματα με είδη λαϊκής τέχνης και σουβενίρ. Ένας μικρός λαβύρινθος από διατηρητέα κτίρια, παλιές εμπορικές στοές, χάνια και παλιά λαϊκά σπίτια και μικρούς πεζόδρομους.
Μια αναπνοή από το ιστορικό κέντρο, το παραλίμνιο. Θα γοητευτείτε από το υπέροχο τοπίο και τη φυσική ομορφιά και θα γεμίσετε ενέργεια κάνοντας ένα περίπατο στον παραλίμνιο δρόμο.
Κοντά στην Ακτή Μιαούλη υπάρχει το Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας Ιωαννίνων (ΚΕΠΑΒΙ), όπου μπορείτε να βρείτε κοσμήματα και οποιαδήποτε άλλη δημιουργία της αργυροτεχνίας.
Μια βόλτα στο νησί...
Ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα των Ιωαννίνων, είναι το νησί στη λίμνη Παμβώτιδα. Ένας γραφικότατος οικισμός, που συγκροτείται από εκατό περίπου οικογένειες. Παραδοσιακά σπίτια, στενά πλακόστρωτα δρομάκια και διάφορα καταστήματα με εκθέματα της γιαννιώτικης παραδοσιακής λαϊκής τέχνης. Στο νησί θα δείτε ένα σύνολο εκκλησιαστικών μνημείων: Η Μονή του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπινών (1292), η Μονή Στρατηγοπούλου (13°αι.), η Μονή Ελεούσης ή Αγίου Νικολάου των Γκιουμάτων (16ος αι.), η Μονή Προφήτη Ηλία στην κορυφή του λόφου, η Μονή Αγίου Παντελεήμονος κα. Στη Μονή Αγίου Παντελεήμονος, βρίσκεται και το Μουσείο Αλή πασά, το μέρος όπου θανατώθηκε ο θρυλικός Αλής.
Στα κελιά του σώζονται οι τρύπες από τις σφαίρες που ρίχτηκαν εναντίον του Αλή Πασά, όταν αυτός προσπάθησε να διασωθεί από την πολιορκία του Χουρσίτ Πασά.
Στις Μονές και ιδιαίτερα στη Μονή Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπινών, διατηρούνται εξαιρετικής τέχνης μεταβυζαντινές τοιχογραφίες. Αξιοσημείωτο είναι ότι στην παραπάνω Μονή εικονίζονται επτά ολόσωμοι φιλόσοφοι της αρχαιότητας, Πλάτων, Σόλων, Αριστοτέλης, Πλούταρχος, Θουκυδίδης, Απολλώνιος και Χείλων. Η σύνδεσή του με την πόλη των Ιωαννίνων, γίνεται με καραβάκια από το Μώλο, που εκτελούν ημερήσια δρομολόγια ανά μισή ώρα, από τις 8 το πρωί μέχρι τις 12 το βράδυ (διάρκεια διαδρομής 15 λεπτά). Το κόστος της μετακίνησής σας είναι 1 ευρώ. Στο νησί, βρίσκεται και το Κέντρο Πληροφόρησης του Φορέα Διαχείρισης Λίμνης Παμβώτιδας, σε ένα παραδοσιακό διατηρητέο πέτρινο κτίριο, που παραχωρήθηκε από την Ιερά Μητρόπολη Ιωαννίνων. Ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο 2012 και φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα σύγχρονο πόλο ενημέρωσης για το περιβάλλον της λίμνης Παμβώτιδας και να συμβάλλει στην προστασία και ανάδειξη της προστατευόμενης περιοχής. Μην ξεχάσετε να γευτείτε τις τοπικές σπεσιαλιτέ, όπως βατραχοπόδαρα, χέλι, καραβίδες κ.ά.
Μια βόλτα στο Κάστρο...
Το κάστρο δεσπόζει στο ομορφότερο ίσως σημείο της πόλης με θέα προς τη λίμνη, το νησί και την ίδια την πόλη. Η σημερινή του μορφή οφείλεται στον Αλή Πασά ο οποίος ξαναχτίζει το κάστρο το 1815 σχεδόν εκ θεμελίων. Από την κεντρική πύλη, επάνω από την οποία διακρίνουμε το οικόσημο του Αλή Πασά και βρίσκεται στο τέλος της οδού Αβέρωφ, μπαίνουμε στο χώρο του κάστρου. Στη δεξιά πλευρά, υψώνεται πιο πάνω από το τείχος, ο πύργος που χτίστηκε επί τουρκοκρατίας για το «Βενετσιάνικο» ρολόι του Κάστρου. Ένας παραδοσιακός οικισμός που διάσπαρτα μέσα του υπάρχουν οθωμανικά κτίρια, όπως το Σουφαρί Σεράι και το τζαμί Ασλάν πασά, το οποίο στεγάζει το δημοτικό εθνογραφικό μουσείο, αλλά και η εβραϊκή συναγωγή. Το Τζαμί του Ασλάν Πασά υπήρξε ο πυρήνας ενός μεγάλου θρησκευτικού - εκπαιδευτικού συγκροτήματος, από το οποίο σήμερα σώζεται ο ομώνυμος Τουρμπές (Μαυσωλείο), ο Μενδρεσές (ιεροδιδασκαλείο) και τα Μαγειρεία (εστία).
Το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο φιλοξενεί τρεις συλλογές, αντιπροσωπευτικές των κατοίκων του κάστρου κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του: Χριστιανική, εβραϊκή, μουσουλμανική. Τα αντικείμενα είναι δωρεές επιφανών οικογενειών, χρονολογούνται από τον 18ο–20ο αιώνα και είναι σκεύη με χρηστικό και διακοσμητικό χαρακτήρα από διάφορα μέταλλα ή και πορσελάνη. Επίσης μπορεί κανείς να δει όπλα και ενδυμασίες χαρακτηριστικές της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Στα αντικείμενα της συλλογής του χριστιανικού στοιχείου περιλαμβάνονται και εκκλησιαστικά αργυρά σκεύη, άμφια και εκκλησιαστικά βιβλία από τη Συλλογή του Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος. Στην εβραϊκή συλλογή εκτίθενται παραπετάσματα από το κτήριο της παλαιάς συναγωγής, φορεσιές κτλ της άλλοτε ακμάζουσας εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων. Τα αντικείμενα από το μουσουλμανικό στοιχείο εκτίθενται στον κεντρικό χώρο. Υπάρχουν ανατολίτικα υφάσματα του 16ου,του 17ου και του 18ου, έπιπλα από ξύλο και φίλντισι της εποχής του Αλή-Πασά, μπρούτζινα αντικείμενα και μουσουλμανικά βιβλία. Το κάστρο δεσπόζει στο ομορφότερο ίσως σημείο της πόλης με θέα προς τη λίμνη, το νησί και την ίδια την πόλη.
Στη νοτιοανατολική ακρόπολη, γνωστή ως ακρόπολη Ιτς Καλέ, βρίσκεται το Βυζαντινό Μουσείο. Στις επτά αίθουσες του Βυζαντινού Μουσείου, εκτίθενται σπουδαία ευρήματα ανασκαφών, που χρονολογούνται από την παλαιοχριστιανική ως την μεταβυζαντινή περίοδο. Πρόκειται για νομίσματα, εικόνες και κεραμική, από την ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου. Περίοπτη θέση στη συλλογή του Μουσείου κατέχουν τα βυζαντινά γλυπτά από τους ναούς της Θεσπρωτίας, καθώς και μαρμάρινοι κίονες και κορινθιακά κιονόκρανα της παλαιοχριστιανικής περιόδου, από την ίδια περιοχή. Εκτίθενται ακόμη χειρόγραφα ευαγγέλια και ένα έντυπο βιβλίο του 1499, που έχει εκδοθεί στην Βενετία, από το Τυπογραφείο του Νικολάου Βλαστού. Τα εκθέματα αυτά, παρέχουν στον επισκέπτη τη δυνατότητα να γνωρίσει την ιστορία και την ανάπτυξη της πόλης των Ιωαννίνων, στο πέρασμα των αιώνων. Στον όροφο του κτιρίου στεγάζονται σήμερα τα γραφεία της 8ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Στον περιβάλλοντα χώρο υπάρχουν το «Θησαυροφυλάκιο», το «Φετιχιέ» τζαμί, ο τάφος του Αλή Πασά, τα «μαγειρεία» του Ιτς Καλέ κ.ά.
Το χωριό Πέραμα και το Σπήλαιο
Το Πέραμα, είναι χτισμένο στις όχθες της Παμβώτιδας, σε απόσταση 4χλμ. από την πόλη των Ιωαννίνων. Στην είσοδο του Περάματος, απέναντι από το Λιμάνι, όπου βρίσκεται ο κεντρικός χώρος στάθμευσης (επιβατηγών οχημάτων, λεωφορείων και ταξί) στεγάζεται το Κέντρο Ενημέρωσης και Προβολής του Σπηλαίου Περάματος Ιωαννίνων. Το Κέντρο Προβολής και Υποδοχής Επισκεπτών «Άννα Πετροχείλου» περιλαμβάνει την αίθουσα προβολής, το χώρο της έκθεσης γεωλογικών και παλαιοντολογικών ευρημάτων καθώς και καφέ-αναψυκτήριο, για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών. Ώρες λειτουργίας από 09:00 έως 16:00.
Το Σπήλαιο του Περάματος
Χρειάστηκαν 1.500.000 χρόνια προκειμένου να δημιουργηθούν οι εκθαμβωτικοί σχηματισμοί σταλακτιτών και σταλαγμιτών, που συγκροτούν το Σπήλαιο. Το Σπήλαιο του Περάματος ανήκει στα ασβεστολιθικά σπήλαια και διαθέτει 19 είδη σταλακτιτών και σταλαγμιτών, αριθμό εξαιρετικά μεγάλο. Χαρακτηριστικό του Σπηλαίου είναι το γεγονός ότι εξακολουθεί να είναι ενεργό, δεν έχει σταματήσει να σχηματίζεται. Οι επισκέπτες διανύοντας μία απόσταση 1.100 μέτρων, πότε ανηφορίζοντας και πότε κατηφορίζοντας, ξεναγούνται επί 45’ σε ένα από τα θαύματα που μόνο η φύση μπορεί να δημιουργήσει.
Για την άνετη αλλά και διασκεδαστική σας περιήγηση στο Πέραμα, καθώς και την επίσκεψή σας στο Σπήλαιο Περάματος, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το τρενάκι που έχει δρομολογήσει ο Δήμος Περάματος για την διευκόλυνση των επισκεπτών. Η αφετηρία είναι στην είσοδο της πόλης, δίπλα από τον επαρχιακό δρόμο Ιωαννίνων - Μετσόβου.
Μουσείο κέρινων ομοιωμάτων
στην περιοχή Μπιζάνι, αξίζει να επισκεφθείτε το Μουσείο κέρινων ομοιωμάτων του Παύλου Βρέλλη. Αναπαριστώνται μορφές από την σπουδαία ελληνική ιστορία που σημάδεψαν τον τόπο και πρόσωπα στα οποία αποτυπώνονται οι ιστορικοί αγώνες των Ελλήνων αλλά και οι σπουδαίες δόξες που γνώρισαν. Τα ομοιώματα είναι τόσο ζωντανά, που δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι είναι φτιαγμένα από κερί. Ο Παύλος Βρέλλης εργάστηκε πολλά χρόνια, υπό αντίξοες συνθήκες για να στήσει αυτό το Μουσείο αλλά τα αποτελέσματα της δουλειάς του τον δικαιώνουν.
Το μαντείο και το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης
Ο αρχαιολογικός χώρος της Δωδώνης, βρίσκεται 22χλμ νοτιοδυτικά της πόλης των Ιωαννίνων, στους πρόποδες του όρους Τόμαρος και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού πολιτισμού, της ελληνικής ιστορίας και παράδοσης. Το μαντείο της Δωδώνης είναι το αρχαιότερο ελληνικό μαντείο, ενώ αναφορές σε αυτό γίνονται από τον Όμηρο στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, αλλά και από το μεγάλο ιστορικό Ηρόδοτο. Το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης κτίστηκε τον 3ο π.Χ αιώνα από το βασιλιά της Ηπείρου Πύρρο. Με χωρητικότητα 18.000 θεατών, είναι ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα σωζόμενα αρχαία ελληνικά θέατρα, το οποίο σταμάτησε να λειτουργεί τον 4ο αιώνα. Στον αρχαιολογικό χώρο, υπάρχει και πλήθος άλλων αξιόλογων αρχαίων μνημείων όπως η ιερά οικία, το στάδιο, το βουλευτήριο, η ακρόπολη κ.α. Η πρόσβαση είναι ιδιαίτερα εύκολη καθώς βρίσκεται σε απόσταση μόλις 22 χιλιομέτρων από τα Ιωάννινα.
